Poeta in lingua sarda

Costantino Longu

Autore della poesia “S'scultura"

Vai al profilo del poeta

Poesia in lingua sarda

S'scultura

1

Franziscu Ciusa l’ at resa immortale

sa filonzana filende sa trama;

at de su mortu isculpidu sa mama

attitande in s’ istante fatale;

de Venezia in sa Biennale

resultat primmu cun onore e fama:

su noighentos e sette a dadu prova

d’ esser segundu Antoni Canova.

2

S’ istatua de s’Italia pianghente

in subra de sa tumba de Alfieri

est de Canova opera ezzellente,

in Santa Rughe l’ammira volonteri;

s’aspettu tristu lu mustrat comente

in sutta su calcanzu istranieri

custa patria nostra isventurada

fidi barbaramente cattigada.

3

Michelanghel’ ancora dilettante

però dotadu d’ intellettu vastu,

da’ unu massu de marmu pesante,

chi un’ iscultore ‘e pagu imprastu

chi cheriat isculpire unu gigante

ma in malu modu l’ aiat guastu,

isculpit su David cun sensu profundu

sa pius bell’ istatua de su mundu.

4

Sa Piedade l’ at creschid’ importu

a Michelanghelu chi l’ at isculpida;

su visu de Maria addolorida

totu cantu lu mustrat s’ iscunfortu,

coment’ in brazzos l’ at su fizu mortu

ch’ in su Golgota perdid’ at sa vida

pro redimer sa trista umanidade,

pro cussu giamada est Sa Piedade.

5

Si m’ assistit sa poetica vena

non lu pensedas chi ponz’ in ignoriu

a Fidia, s’ iscultore pius notoriu,

chi de fama sa Grecia l’ at piena.

Isculpid’ at s’ istatua de Atena

tota fatta in oro e in avoriu,

poi chi l’ at finida e la ritoccada

tand’ in su Partenone la collocada.

6

Rodi at isculturas differentes,

b’ est su colosso meraviz’ antiga;

de su sole bi est sa quadriga

de Lisippu de sos genios potentes;

e bestidas cun velos trasparentes

bi sun sas noe musas totu in riga,

sa Vittoria cun sa corona in fronte

e Atamante b’ est e Laocoonte.

7

Antinoo in sa corte imperiale

fit ischiavu, però l’ at protettu

Adrianu, chi postu l’ at affettu

comente unu fizu coriale;

de sa bellesa maschile s’ ideale

fit pro si sou fisicu perfettu:

s’ istatua ‘e custu de sos semideos

est de su Vaticanu in sos museos.

8

Artemisia pro su sou maridu

Mausolo, chi fit re de Caria,

at sa famosa tumba costruidu

ue l’ at prantu cando fit battia;

l’ an cun tristas istatuas abbellidu

iscultores de rara valentia,

da’ tand’ in susu in su mundu intreu

sas tumbas raras sun "Mausoleu".

9

In su famosu Duomo de Milanu,

su chi costoit glorias eternas,

battomiza istatuas b’ at internas

tot’ isculpidas da’ valente manu

e tremiza istatuas b’ at esternas

pr’ onorare su cultu cristianu;

in altu, che protettora divina,

fatta in oro b’ est sa Madonnina.

10

Anita s’ eroina l’ at sighidu

a Garibaldi in sos cumbattimentos,

e fattu sou at sa vida perdidu

in mes’ a tantos duros patimentos;

pro issa, pro s’ eroe su maridu,

sos duos equestres monumentos

pro restare sa fama imperitura

bi sun de su Gianiculu in s’ altura.

111

Sacconi chi fit geniu profundu

at eregidu cun abile manu

pro Vittori’ Emanuele Segundu,

chi fit su galantomine sovranu,

su monumentu in su Vittorianu

da’ cand’ insambenadu fit su mundu,

b’ est su Milite Ignotu a l’ onorare

da’ cussu est de sa Patria s’ Altare.

12

Iglesias pro riconnoschimentu

a su ministru Quintinu Sella,

su cales fit naschidu a Biella,

eregidu li at su monumentu,

ca pro su sou interessamentu

connota l’ ada un’ era novella

de bene, cale zona mineraria,

chi l’ est bistada troppu nezzessaria.

13

Intro de una cresia t’ incanta,

isculturas bi at de ammirare;

non b’ at cappella e non b’ at altare

senz’ unu santu o senz’ una santa;

sa zente cristiana tota canta

devotamente b’ andat a pregare:

a pès de cussas istatuas perfettas

s’ inchinan musicistas e poetas.

14

Pro Venere Ciprigna chi la crène

sa prus bella de sas deas ermosas,

bi sunu sas istatuas famosas

de Milo, de Medicea, de Cirene;

in America leare che la dene

sa Medicea, pro sas armoniosas

iscultoreas formas est bistada

preferida pro esser ammirada.

15

Si poeta si rendet immortale

conquistat coronas e alloros;

est arte s’ iscultura universale

at in totue ispartu tesoros;

de Livorno in sa piazza principale

incadenados sun sos battor moros:

est dognunu de issos sempre frimmu

in su monument’ ‘e Ferdinandu Primmu.

16

E Franziscu Jerace s’ iscultore

tribagliat in sa sua Polistene

s’ istatua ‘e brunzu de su Redentore

e la collocat poi in s’ Ortobene,

totu bi pigan sos sardos chi crène

a pregare s’ insoro protettore:

pregan inie chi finan sos males

chi turmentan sos tempos attuales.

17

Efisiu Tola, sa mazziniana

idea patriottic’ at sighidu,

at cun coraggiu sa morte rezzidu

pro sa redenzione italiana;

su monumentu innalzadu l’ ana

in Sassari sa terra chi est naschidu:

ruede cale martire innozzente

che fizu dignu de sa sarda zente.

18

Marcias funebres tantas nde an sonadu

cun motivos de luttu e de tristura,

in sos sepulcros Foscolo at cantadu

pro dogni lagrimada sepoltura;

però sos monumentos chi at lassadu

in cussos campusantos s’ iscultura,

tanta riconnoschenzia manifestana

pro chi’est mortu, dae sos chi restana.

19

De Casteddu bi est in sa dimora

su monumentu pro Carlo Felice,

in Oristanisi pro Eleonora

sa gherriera e legislatrice,

de sa “Carta de Logu” s’ autrice

codice chi est fontomadu ancora.

Onorat s’ iscultura sas personas

chi faghen send’ in vida operas bonas.

20

Bertoldi sa “Libertade” tribagliada

l’ at, monumentu istraordinariu,

a s’ America sa Francia donada

l’ at pro su sou primmu chentenariu

de cando s’ est unida e liberada

cun eroismu istraordinariu;

cuss’ opera famosa de importu

de Nuova York est in su portu.

21

Operas chentu at Canova finidu

totu fattas cun rara maestria

e issu pro su prus at preferidu

sos suggettos de sa mitologia;

at puru “Sas tres Grazias” isculpidu,

Eufresine, Aglalia e Talia,

e at isculpidu allegras e felices

su raru gruppu de “Sas danzatrices”

22

A Orfeo, su miticu cantore

cun Euridice s’ isposa istimada,

Canova pur’ isculpidos los ada

opera digna de tantu valore;

paret chi mustren totu su dolore

pro sa fine insoro isfortunada:

issa che finit de s’ Ade in s’ abissu,

da’ sas Baccantes isbranadu est issu.

23

A nde chilcare m’ enit opportunu

isculturas chi faghen piaghere;

s’ istatua de Apollo Belvedere

ch’ iscoberta istesit in Nettunu,

totu in issa cuncentrados sunu,

perfezione, bellesa e podere:

pro chi siat unu deus paganu

s’ agattat in su Museo Vaticanu.

24

Pro sa tumba de Giuliu Segundu

Michelanghel’ iscolpit su “Mosè”,

cuddu chi at attraessadu a pè

su Mare Ruggiu tocchende su fundu,

cando cun sos ebreos furibundu

fit de s’ Egittu su barbaru re:

esclamat iscudindel’ a marteddu:

“E proite ti mancat su faeddu?”

25

Michelanghel’ at isculpidu ancora

battor istatuas cun arte nodida;

cando d’ iscurigare benit s’ ora

e-i sa notte serena e drommida,

s’ abbreschida chi precedit s’ aurora,

sa die piena de motu e de vida,

in sa medicea tumba monumentu

sun in sa cresia de santu Larentu.

26

Cale summu poeticu talentu

beru chi Dante s’ est resu immortale;

si send’ in vida l’ an trattadu male

poi Firenze pro riconnoschimentu

innalzadu bi l’ at su monumentu

de Santa Rughe in su piazzale:

onoradu lu an zittades duas,

Ravenna costoit sas chisinas suas.

27

Frades Bandiera in su pensamentu

tenen s’ italiana mala sorte;

cundannados pro altu tradimentu

da re Borbone los an in sa corte;

innalzadu lis an su monumentu

onorende s’ insoro animu forte,

ue los ana unu manzanu chito

fusilados in s’ Adde de Rovito.

28

Su monumentu tenet Frosinone

pro sos martires de s’ indipendenzia,

sos chi sacrificadu an s’ esistenzia

pro cherrer de s’ Italia s’ unione;

pustis unida, da’ sa nazione

tent’ an perenne sa riconnoschenzia,

monumentu ch’ onorat sa zittade

in sa piazza de sa Libertade.

29

De santu Lussurgiu su martire sardu

su bustu fatt’ in brunzu indeoradu

da’ unu nizzu che l’ ana furadu,

in Pisa, ladros pienos de azardu;

a cominzare da’ su miliardu

est su valore suo calculadu:

cuss’ iscultura costat gai cara

ca est de Donatello opera rara.

30

Genova at monumentos de valore

pro Mazzini su grande patriota

e pro Colombo su navigadore

ch’ in s’ Ocean’ affrontad’ at sa lotta,

pro Garibaldi chi sa vida tota

l’ at ispesa cun gloria e onore

e pro Balilla chi cun duna mossa

animesit s’ istorica riscossa.

31

In cust’ ora su meu pensamentu

a s’ America centrale l’ ispingo,

inue de Colombo bi distingo,

chi pro su leggendariu ardimentu

in sa bella zittad’ ‘e San Domingo,

eregidu bi l’ an su monumentu;

su millebattorchentosnorantaduos

l’ at iscoberta cun sos cumpagnos suos.

32

S’ innozzente giovanedda grazziosa

chi sa columba a su sinu s’ istringhet

mentres chi una tirpìa velenosa

in cuss’ istante su chintu li chinghet,

de s’ anima uman’ avventurosa

su bene e-i su male si distinghet,

de oe, de deris e de su futuru:

in su Capitolinu est cussa puru.

33

Babilonia fit sa leggendaria

zittade de antigu risplendore;

de Marduch su sou protettore

fit s’ istatua istraordinaria,

tres metros tiraiat de artaria

de un’ inestimabile valore,

collocada i dunu riccu nicciu

e tota fatta de oro massicciu.

34

Prassitele d’ Atene at isculpidu

sa Venere de Cnido, sa divina,

mentres fidi preparada in su lidu

pro si fagher su bagnu in sa marina;

tribagliu cun tanta grazia finidu

sa Venere bi est Capitolina:

su numen de s’ iscultore no est seguru

ma de Prassitele paret cussa puru.

35

Da’ su Gianiculu finas a su Celiu

s’ idet de Roma s’ antiga potenzia,

su monumentu de Marc’ Aureliu

ch’ in Campidogliu tenet residenzia

l’ an sos barbaros lassad’ in asseliu

incantados de sa magnificenzia:

paret su maestosu imperadore

nende: “Ben’ ennidu a su visitadore”.

36

Cantan de Troia sa fine cruenta,

giustu de sos poetas chi m’ azzise,

ma s’ iscultura puru no est isenta

servit chi cantu alet lu prezise;

Enea cun su fizu a manu tenta

e a pala su ezzu babbu Anchise,

comente fuinde dae Troia fini

los at in gruppu isculpidos Bernini.

37

Pro Augustu chi sa vida tota

l’ at ispesa cun gloria e decoro,

pr’ opera sua istesit connota

sa chi giamada fit “edad’ ‘e s’ oro”,

sa zent’ ‘e Roma chi li fit devota

pr’ onorare s’ imperadore insoro

s’ “Ara ‘e sa paghe” innalzadu l’ ana

gloria de s’ iscultura romana.

38

Paulina sorre de Napoleone

e de Camillu Borghese s’ isposa,

Canova isculpid’ at cun passione

s’ istatua pius meravizosa,

capolavoro de perfezione

Venere simbuleggiat vittoriosa:

dadu at cuss’ istatua motivu

Fidia de lu giamare redivivu.

39

Costantinu finidu at su terrore

iscultend’ e sa rughe su cunsizu,

est bistadu su primmu imperadore

ch’ at rezidu cuntentu su battizu;

contr’ a Massenziu su triunfadore

pro onorare a issu e a su fizu

duas istatuas marmoreas b’ ada

de Campidogliu in s’ iscalinada.

40

Ebe fiza de Giove e de Giunone

chi de sa giovinesa fit sa dea,

de sos deos coppiera, Galatea,

fin de Canova sa perfezione;

at isculpidu a Venere e Adone

infiammados de amoros’ idea,

e isculpid’ at a Dedalo ch’ in palas

li attaccad’ a Icaro sas alas.

41

Sos iscultores grecos sun sos veros

mastros de su periudu famosu,

Scopa isculpidu lu at a Eros

de bellesa pienu e vigorosu,

mentres si fit godinde su riposu

de s’ eranu in dunu de sos seros

in mes’ ‘ e su giardinu fioridu;

sos romanos giamadu l’ an Cupidu.

42

Dae Bernini istesit isculpida

s’ istatua de santu Bustianu,

su martire ch’ at perdidu sa vida

sende imperande Dioclezianu;

de comente perfetta l’ at finida

s’ iscultore cun prodigiosa manu,

paret ancora frisca ogni piae

che cando l’ an ligadu a una nae.

43

Dae Bernini cun gloria tanta

operas d’ arte digna sun restadas;

sas istatuas sun chentubaranta

subra su colonnadu collocadas,

iststuas chi benin’ ammiradas

da’ sos ch’ arrivan’ a sa Sede Santa:

colonnadu e istatuas dan s’ idea

de abbrazzare s’ umanidade intrea.

44

Mentres Attila crudele s’ approntada

a semenare sa distruzione,

pien’ ‘e coraggiu su Paba Leone

sol’ armad’ ‘e sa rughe lu affrontada;

cuss’ eventu su marmaru raccontada

in Vaticanu cun pefezione:

eternan de sa rughe sa fortuna

duas istatuas de tres metros s’ una.

45

Ghibert’ in Firenze tribagliadu l’ ada

su battisteri chi est un’ azzisu,

sa terza gianna difattis giamada

benit sa porta de su paradisu;

b’ est isculpidu Abramu dezzisu

de dare a Isaccu s’ istoccada:

cuss’ ubbidienzia Deus cunsiderat

un ‘ anghelu su brazzu li poderat.

Nota

1 Nota: La statua del Redentore fu realizzata da Vincenzo Jerace, e non da Francesco, come scritto nella poesia. Vincenzo fu grande scultore anch'egli, allievo del grandissimo suo fratello Francesco. (l.l.)

ARCHIVIO ALFABETICO

A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V Z