Poeta in lingua sarda

Costantino Longu

Autore della poesia “Sos cazzadores de Bolotana"

Vai al profilo del poeta

Poesia in lingua sarda

Sos cazzadores de Bolotana

1

Dae Giove e Latona generada,

Diana de sa cazza ses sa Dea;

sorre d’ Apollo, tantu venerada

da’ sos antigos cun sublime idea;

da’ sos grecos Artemide giamada,

in chelu as su numen de Febea

e in sa terra Diana ti giamana

sos cazzadores chi totus ti bramana.

2

Ecate, in sos abissos infernales

sos cundennnados ti giaman’ a tie,

sa Dea de sa notte ses inie

e de sos sacrifizios fatales,

de sas espiaziones pro sos males

ch’ in vida committidu an nott’ e die:

pro sos cales nde suffrin pena enorme,

e infine giamada ses Triforme.

3

Tue cun fide a Endimione

pastore de Caria as istimadu,

poi, pro aer offesu a Giunone,

Giove che l’ at da’ s’ Olimpu cazzadu,

su cale fit pro espiazione

a unu sonnu perpetu cundennadu,

tue a su monte Latmo lu trasportas,

ti l’ isposas, lu sanas, lu cunfortas.

4

Su tempiu tenias in Efesu,

un’ ‘ e sas meravizas de su mundu,

a su cale Erostratu furibundu,

pro lu distruer su fogu at azzesu.

Benit riedificadu, est torra resu

famosu, ma Nerone sitibundu

de noas conquistas, lu sacccheggiat

e in barbaru modu lu danneggiat.

5

Infine dae nou sos Iscitos

a su tempiu tou an postu fogu;

restan’ ancor’ in terra sos granitos

pro testimonianza in cussu logu.

Apelle cun Parnasu infinitos

dipintos fattu b’ an cun disaogu,

e l’ an su tou tempiu divinu

decantadu Ipponate e Callinu.

6

Servio Tullio pro te l’ edificada

unu tempiu nou in s’ Aventinu,

ue dogni romanu zittadinu

ch’ amat sa cazza a tie sacrificada;

e Ariccia a tie glorificada

ca de su lagu Nemorensis vicinu,

unu tempiu famosu pro te b’ ada

inue tue benis onorada.

7

Tue Diana cun cultu paganu

fis celebrada in s’ antighidade,

ca pro su grecu populu e romanu

fisti tue famosa deidade.

Deo leande sò sa pinna in manu

pro t’ ammentare in custa noa edade,

in Bolotana chi tantu ti venèrana

sos cazzadores chi dae te isperana.

8

Si a sos chi a tie t’ invocan’ assai

render lu des su patrociniu tou,

t’ amos a fagher unu tempiu nou

subra sa chima de su monte Palai,

e pro no esser ismentigada mai

ognun’ offrire su sacrifiziu sou

dede, cantande cun innos de gloria

in onor’ a Diana venatoria.

9

Pro rinnovare sas antigas festas

cun sas pius suaves cantilenas,

tue chi da’ s’ Olimpu manifestas

grazias subra sas cosas terrenas,

faghe e cunzedi chi custas forestas

de selvaggina siana pienas:

in dogn’ asperu littu, in dogni runda,

de perdigas e leperes abbunda.

10

Cun bonu coro a tie pro t’ offerrere,

crabittoso, anzones e bitellos,

sos cazzadores bezzos e novellos

cando trattan sa cazza de l’ abberrere,

totu a su bersagliu potan ferrere

de sas feras faghindende masellos;

che cazzadores bonos si signalene,

pro issos nd’ attana e chi nde regalene.

11

Faghe chi dae nou sos murones,

cherbos, bitteras, abbistos crabolos,

si bidan in sos nostros idatones

currer a trumas cun lezeris bolos;

e faghe chi masedos sos sirbones

si nd’ enzan fin’ a domo solos solos:

si nd’ enzan senza motu inferocidu

a u’ est sa padedda cun s’ ispidu.

12

Faghe chi aumenten sos assiles

e aumentene sos raros visones,

e aumenten puru sos mazzones

pro nd’ ottenner pelliccias signoriles,

però non chirchen mai in sos cuiles

che in primma berbeghes e anzones:

prosperen puru in custos terrinos

sos candidos, pregiados ermellinos.

13

A Pane de sa cazza protettore,

poi de m’ esser invocadu a Diana,

m’ invoco puru cun matessi ardore

comente in Grecia invocadu l’ana,

chi cun sa oghe ch’ incutit terrore

sas feras che las boghet dae sa tana:

a una a una passare las fettada

ue su cazzadore las isettada.

14

Si a sa poesia ses devotu

oh cazzadore cumprender lu podes,

chi a calicunu ap ‘a dare lodes

però lodare non bos poto totu,

e si cun calchi satiricu motu

a calicunu l’ ap’ a fagher frodes,

nessunu a sa giustizia si appellede

ne mancari l’ offenda mi carellede.

15

Perdonade s’ in cust’ occasione

a bassesas poeticas che falo:

sa neghe est de Fuieddu s’ imbroglione

chi goi m’ at prommissu bos signalo:

“Bastet chi nos cumponzas sa cantone,

unu lepere mannu ti regalo!”

Beru, mi l’ at prommissu cussu lepere,

tota vida però mi l’ at a depere.

16

Si si tuccat a cazza Fuieddu

in cumpanzia de Zuseppe Piga,

cando agatan calchi curcuriga

che li ettan sa manu a su naseddu;

pro chi non lèt sa trazza su catteddu

che la collini nande chi est perdiga,

intantu si la coghen’ a pienu

mancari siat dae ortu anzenu.

17

Cando che dan’ inue b’ at ortalissia,

chi tramatas bi nd’ at e melinzanas,

est che cando bi passet sa zustissia

inue passan cussas bonas lanas;

cazzeande bi proana delissia

sempre inue b’ at friscas funtanas,

cresura inviolada non nde lassana

non coizana nudda inue passana.

18

Franzischeddu tribagliand’ in su bancu

est mastru ‘e linna de perfettu istile,

però cando isparat su fusile

tancada s’ oju destru e-i su mancu:

si cumpanzu bi giughet a fiancu

li podet ferrer a su muzzighile,

poi cando sos ojos los abberidi

frastimat ca perdiga non nde feridi.

19

S’ arberi Bachis Antoni Mesina

nde faghet de sas feras disattinu:

istullos piusu de una chentina

bidu bi nd’ ada subra de un’ oppinu;

isparat forte a cussa puzonina

ma, s’ iscuru, pro barbaru destinu,

invece de nde falare calchi pezzu

nd’ at rutt’ a terra un’ oppinu ezzu.

20

At Pietrinu Murgia bon’ idea,

che cazzadore a nemos est segundu,

est isparande tantu furibundu

chi mi paret sordadu in sa trincea;

postu l’ an pro bersagliu una cadrea

si li podiat toccare su fundu:

ispaventosu su fusile zoccada

ma però sa cadrea non la toccada.

21

Una die Pusuddu a cazza b’ andada

chi fit proighinande in custa zona;

a sa torrada unu li domandada:

“Si ti disturbo Zuseppe perdona,

su cane, su fusile lu cumandada,

ite novas, as fattu cazza ona?

A cantu paret non ti bido tristu,

su tascapane l’ as bene provvistu.”

22

“Non penses ch’ isparande mi discoide –

rispondet a su chi fattu li at pregunta –

grascias a Deus non disizo aggiunta,

cheres su tascapane chi l’ isboide?”

Osservat cuddu e unu coccoide

de su fusile bi fit in sa punta;

pro chi sa fera esseret minuda

giughiat saliazzu e fit corruda.

23

In bidda nostra Billieddu ‘Edola

est de sos prusu chi s’ at fatt’ onores,

sas perdigas chi bidet bola ‘ola

nde las imbolat mannas e minores;

como a cazza b’ andat a sa sola

pro no esser cun zertos cazzadores:

e cussos cazzadores chi non mirana

cando lu iden garrigu suspirana.

24

Ma no est solu Billieddu ‘Edola

in Bolotana grande campione,

Zuanne, su fizu de Peppe Carbone

in cazza russa l’ at fatta s’ iscola;

a su nuraghe de Tittirriola

isparesit creindelu sirbone,

su tiru a dortu intantu ch’ est bessidu

e at fertu a su nuragh’ ‘e Montestidu.

25

Bella l’ at cumbinada Antoni Manca

cando sa vista la giughiat giara,

de Sas Costas est intro sa tanca

in cumpagnia ‘e Bachiseddu Zara:

porcos at bidu in duna calanca,

s’ at barziadu su fusile a cara

e fattu fogu no at in debbadas

però at mortu duas sues signadas.

26

Ambos cumpanzos curtos sunu a ue

est de morte partidu su signale,

ma cand’ an bidu truncas e giuale

ch’ in origias giughiat dogni sue,

tiu Bachiseddu isclamesit: “Tue

Antoni caru ses andadu male!

Fuimos senza muida né sonu

in primma chi accudat su padronu!”

27

Primma ch’ anderen sos tiros a dortu,

Antoni, da’ sa sorte favoridu,

unu porcrabu puru aiat mortu,

ma de su cantu chi ana timidu

lassadu l’ ana senz’ esser regortu;

poi de pagas dies, impudidu,

chi a cazza torrados sun’ in medas

apidu l’ an cun sas sues masedas.

28

S’ istan calmos, su pizzinnu e su mannu,

invec’ ‘e fagher s’ iscattu ‘e sa frizza,

sa provvista de lardu e de sartizza

si aian buscadu pro mes’ annu;

su mere pro chi tentu apat su dannu

non fit inie tentande a sa rizza:

senz’ annuzu godidu aian totu,

su porcarzu restadu est sempre ignotu.

29

Su maresciall’ Olivas est usande

zertas muniziones pagu adattas;

una die unu lepere passande

lu idesit in logu senza mattas,

isparat su fusile coittande

una pischedda fertu at de tramattas:

fuit su lepere cun mossas abbistas

e restan sas tramattas totu pistas.

30

De oju abbistu e de brussu saldu

Angelinu Salaris est bistadu:

at mortu unu porcrabu, ma faladu

non l’ at buttiu de sambene caldu,

proite at fattu che a Maramaldu

ch’ a Franziscu Ferracciu at accabbadu

in subra de su colle Gavinana:

bell’ e mortu presentadu bi l’ ana.

31

Boreddu Sogos sempre imbenugiadu

isparat pro puntar’ ‘ene piusu;

in cazza russa unu porcu at puntadu

ma s’ agattesit puntande delusu,

ca si tuccat su porcu e bortuladu

l’ at su meschinu a marcas in susu;

bidindesi un’ apprettu gai bruttu

dae manos su fusile che l’ est ruttu.

32

Felice Dessì pienu d’ energia

de tiros a su entu che nd’ imbolada;

si sa perdiga incolume si ch’ olada

tando li tirat sa fotografia;

non nde l’ importat pro chi restet bia,

mirende su ritrattu si consolada:

su chi non podet collire sa raffica

lu regollet sa lastra fotografica.

33

Su Segretariu in motocicletta

bessinde a cazza nde pesat burdellu,

prus de una nd’ isparat doppietta

ma niente non buscat pro flagellu;

cando nezzessidade nd’ at de petta

toccat chi si la lèt dae masellu;

a folz’ ‘e zoccos la faghet sa moida

ma torrat cun sa cazzadora boida.

34

B’ est su veterinariu chi padeddas

nd’ ischit fagher modernas e antigas,

cando non podet buscare perdigas

isparad’ a sas merulas nieddas;

si sos porcrabos li essin’ a cheddas

no impreat ispidos né cadrigas:

issu fera manc’ una nd’ ispettorrada,

licchidu ch’ essit, licchidu nde torrada.

35

Giuanne Bombetta cun devozione

est unu seguace ‘e sant’ Ubertu;

si disizat de gloria cobertu

m’ ancora non si dat s’ occasione;

cant’ e prus manna l’ at sa passione

pius pagos puzonese nd’ at fertu:

pro ch’ istet cun su fusile ticchi-tacca

su port’ ‘e s’ arma pagat dae burzacca.

36

Si s’ abertura ‘e sa cazza est vicina,

cun su fusile e varias pistolas

s’ allenamentu fahet in coghina

cun sas padeddas e sas cassarolas;

proite chi li paren selvaggina,

porcos, assiles, cherbos e crabolas:

faghinde allenamentu si recreada

e a cazz’ abberta mai las impreada.

37

Su mastru de iscolas Remund’ Uda,

ch’ est de sos cazzadores Presidente,

issu b’ andat a cazza frequente

sa puzonina preferit minuda

e poi non che falat in “battuda”

chilcat sas baddes chi sun prus serente;

cando si cuat dogni puzoneddu

tando chilcat antunna e cugumeddu.

38

Pasqualinu Longu su arberi

est unu cazzadore dilettante,

faghinde s’ arba de manu est lezeri

ma cazzeande at sa manu pesante;

paret a sa cartuccera carbineri

ch’ est bessinde in chirca ‘e latitante,

ma sa fortuna sua est sempre cudda

cartuccias medas e perdigas nudda.

39

Boranzelu Leone no at frenu,

parizzos nd’ at guastu de fusiles;

si cazzeande at oras ostiles

issu calmu nde restat e serenu,

si ateru nò su tascapane prenu

si nde attit a domo de iscobiles:

pro chi senz’ untu li restet su murru

battit cun ite mundare su furru.

40

Una die Boranzelu Leone

culpa de unu tiru andadu male,

o puru pro sa pag’ attenzione,

mort’ at sa cane pro sorte fatale,

poi che l’ at bettada in s’ istradone

pro narrer chi l’ at morta su postale:

pro forza cudda ch’ istaiat frimma

in terra, ca fit morta dae primma.

41

Est abberu Carmelinu Pitzolu

su cazzadore pius valorosu,

cand’ ‘e perdigas lu pesat su olu

at un’ iscattu ch’ est meravizosu;

pro chi sas prus las boccat issu solu,

ca est de animu troppu generosu

e c’ a sa consueta legge ubbididi,

cun totu sos cumpanzos las divididi.

42

Becciu puru pienu de azardu

cando bi est de porcos in su logu,

mannu si l’ allominzat unu fogu

pro s’ arrustire tutturros de lardu;

sezzidu gasi acculzu a su cardu

no at paura ch’ istet facci grogu:

si su porcrabu in sa cazza s’ acculiada

issu a forz’ ‘e fumu che l’ isuliada.

43

Una die in cazza volonteri

in sa riserva ‘e Oseddo s’ est trattesu,

però, s’ iscuru, appenas chi at intesu

chi fit inie su brigadieri,

si est tuccadu a currer lezeri

bessidu ch’ est in su Zaramontesu:

est chi frimadu l’ an duos pastores,

si non’ orientadu fit a Mores.

44

Nigola Ledda unu attu teniat

chi coniglios buscàda e puddighinos;

cando in cazza che consumaiat

in debbadas cartuccias e bottinos,

goi sa muzere l’ improveraiat:

“Tue sì chi ses unu ‘e sos meschinos!

Pro essire gai menzus t’ ista cue,

mi nd’ attit prus su attu chi non tue!”

45

De cazzadores abiles che Lauru

chi che nd’ appat un’ ateru non creo,

tenet s’ abilidade de Teseo

cando mortu lu at su Minotauru;

si l’ enit a dananti su Centauru

narat: “Finas cun tegus la peleo!”

Ca in favore l’ est sa dea greca

manc’ unu colpu li faghet cilecca.

46

Orlando Porcu e Giuanne Culèo

sun cazzadores de mala fortuna,

cand’ ‘e perdiga nd’ occhin calicuna

che l’ amos a mandare a su museo;

cussos duos de petta ‘e cazza creo

nde sun peus de me a sa zeuna:

sas perdigas salarzana e assustana,

cando remuin minestrone ‘ustana.

47

Peppe Radeschi como ch’ est bezzone

ma primma fidi unu Rodomonte;

non bi nd’ ada de arbure in su monte

chi non bi appat mortu unu sirbone;

isparaiat a perfezione

de fiancu l’ esseret o de fronte:

a cantu naran sos amigos suos

a dogni tiru nde occhiat duos.

48

Zuseppe Muzzigone, cun appentu,

fit cazzadore de perfettu istile;

vintichimb’ annos bi cheret a chentu

ma paret in s’ edade giovanile;

naran chi l’ at iscrittu in testamentu

chi, cando si che morit, su fusile

bi che lu ponzan intro de sa bara

ca est sa prenda sua pius cara.

49

Tineddu Corda puru fit famadu,

che a issu non che nd’ aiat medas;

fit campione in su tempus passadu,

meritat chi s’ onore li diedas,

a isparare fidi abituadu

a sas feras arestes e masedas:

como non ch’ ogat prus manc’unu tiru

ca l’ at postu su tempus in ritiru.

50

B’ est Costantinu Longu, su pastore,

chi sempre su fusile at a su fiancu;

bessidu dae s’ oru de unu bancu

che li est unu lepere minore,

iscattat e isparat cun furore

ma mortu l’ ada su mascru biancu:

mentres creiat de ogare fama

su menzus mascru nd’ at perdid’ ‘e s’ ama.

51

Zuseppe Iscarpa in chilca ‘e lode

cun Checco Latte s’ est postu in caminu,

che sun bessidos a cudd’ ala ‘e Sa Code,

ue, in s’ oru de unu trainu,

isparadu at Zuseppe, su pius prode,

e mortu l’ at su dindu ‘e don Peppinu:

appenas morta sa fera distinta

nde l’ an battid’ attaccad’ a sa zinta.

52

Totos duos cuntentos fini meda

ca isperaian de ogare insonu;

petta fit chi faghiat brou onu

pro chi esseret de fera maseda,

ma cando fin beninde in Ozastrera

ecco chi lis abbozat su padronu

su cales lis at nadu in modu feu:

“Abbisu cussu ch’ est su dindu meu!”

53

Pienos de irgonza e de affannu

issos non tenen azza de negare,

(poi chi cussu fit su dindu mannu

su ch’ aiat in mesu pro accastare),

ca prontos sunu a pagare su dannu

pregan ‘ a don Peppinu a perdonare:

e a forza de istare dai e dà

Checco Latte l’ at fattu un’ armuà.

54

Send’ in s’ iniziu de sa carriera

sa fam’ insoro fattu at ischifittu,

ca don Peppinu nd’ aiat dirittu

si sun cumpostos in custa manera:

Zuseppe a don Peppinu s’ olivera

pro un’ annu l’ at zedidu in affittu;

da no isparare cun perfettu grabbu

b’ at perdid’ in sos benes de su babbu.

55

Totore Filia a dies de oe

possedit veramente mira adatta;

bidu ada in pinna de una matta

duas origias mannas moe moe,

nesit tra issu: “Conto summu eroe,

isparo e d’ est sa cazza bell’ e fatta.”

Lu creiat unu lepere a sa sola

inveces fidi unu leper’ ‘e mola.

56

Fit cun Angelu Fadda, chi devotu

est a Diana e l’ istimat cun gustu;

ma totos duos nd’ an collidu assustu

cand’ an bidu su pegus senza motu;

intantu l’ an regortu e si l’ an cottu

a buddidu, a cansola e arrustu:

s’ an cottu cossas, petorras e fiancos,

ma nd’ an pagadu vintimiza francos.

57

Pro non lu denunziare a su pretore,

ca nde podiat perder su fusile,

tota canta sa sida ‘e su cuile

bi l’ at a Pirri carrada Totore;

e Angelu l’ at fattu cun suore

unu paz’ ‘e iscarpas a istile:

pro no aumentare su burdellu

lis est costada che pett’ ‘e itellu.

58

Pascale Motzo, nou cazzadore,

bidu at de perdigas unu olu

numerosu: “Las bocco deo solu –

nesit – si m’ andat sa sorte in favore.

Tres nde regalo a Tonia, tres a Tore,

a Sancis de nde dare ap’ oriolu;

su restu, si ogni tiru bene affilada,

bi nd’ at pro mamma, mancari ch’ ispilada!”

59

S’ atera die, pro non b’ aer briga,

solu solu l’ at fatta sa tuccada

e cussu olu sì pesadu l’ ada,

ma no at mortu manc’ una perdiga.

Unu lepere, chi dae sa frommiga

la giughiat sa conca isboidada,

in duna caminera l’ at regortu

ma chie nd’ ischit da’ cando fit mortu.

60

Giovanni Falchi est veru campione,

isparande li alen sas farrancas;

ischit sas tanas, ischit sas calancas

de ue b’ at fera in s’ aidatone;

una die at mortu unu mazzone,

però l’ at mortu ca fit a tres ancas:

cheret, pro fagher tiros fortunados,

leperes e mazzones mutilados.

61

Gennaro pro sa cazza nd’ est fanaticu,

in sa campagna nde faghet de giros;

pro unu lepere mannu chimbe tiros

ch’ ogat cun su fusile automaticu;

intantu cussu lepere selvaticu

lassat su cazzadore cun suspiros,

ca che pigat currinde riu riu

senza esser feridu, ancora iu.

62

Pro sa brutt’ iscalogna chi at suffertu

Gennaro, Toni Canu si nd’ est risu;

unu conigliu li essit de improvvisu,

l’ isparat, ca de lu ferrer est zertu,

invece a su cane suo at fertu,

gai sa mala sorte si an divisu:

a cuddu li est su lepere fuidu

ma issu nde tenet su cane feridu.

63

Signor Loi, chi est de Campidanu,

a sos cabesusesos los imparada;

su antu si lu dat chi cand’ isparada

manc’ unu tiru non ch’ ogat invanu.

Però, si buffat a sero e manzanu

sos volatiles bene non separada:

cando s’ agattat allegru ‘e vernaccia

leat su cuccumiau pro beccaccia.

ARCHIVIO ALFABETICO

A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V Z